تبلیغات
مجله سوگواران ژولیده - مطالب ابر چیستیِ شعر چندصدایی
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ :
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
مجله سوگواران ژولیده
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
شنبه 8 خرداد 1395 :: نویسنده :

  چیستیِ شعر چندصدایی

یادداشتی بر "حافظه و دیگری" اثری از احسام سلطانی

امیرحسین بریمانی

انتشار در مجله ادبی پیاده‎رو

-

  شعر پلیفونیک و مونوفونیک یا اصطلاحا تکصدایی و چندصدایی در دو دههی اخیر، ابژهی نقادی ادبی بودهاند که چنین رویکردی البته بیشتر در نقش دستاویزی برای تخریب یا ستایش آثار کاربرد داشته و صرفا همچون برچسبی تقلیلگرایانه به کار برده شده است. این امر، دلیلی جز عدم مفهوم پردازی دقیق  چیستیِ شعر "چندصدایی" ندارد. از مصداق های چنین بدخوانی ای از رویکرد مذبور، می توان به این اشاره کرد که منتقدان در دههی اخیر، زیر لوای الگوی گفتگوییِ باختین، به اشعار ساده و درجه چندم،  برچسب "تکصدایی" اعطا می کنند و علت ضعف آثار را تنها در تک صداییبودگی متن جستجو میکنند. حال ابتدا باید باور رایج منتقدان راجعبه چیستیِ چند صدایی را مورد انکار قرار داد تا راههای تازه، به ناچار رخ نمایند. شعر چندصدایی، ارتباط مستقیمی به گفتگوی چند شخص در شعر ندارد! تنها در صورتی شکلگیریِ گفتگو شعر را چندصدایی خواهد کرد که هرکدام از شخصیتها، نظام ایدئولوژیک متمایزی داشته باشند و مهمتر اینکه نیت مولف برای برتری دادن گفتمانی به گفتمان دیگر، یکی از طرفین را بازنده اعلام نکند! درواقع گفتگویی خصیصهی چندصدایی را به شعر میبخشد که در پایان آن، معنی واحدی تولید نگردد و همچنین سیاست متن، سیاست برتریتزدایی از گفتمانهای مختلف و باور به هرمنوتیک باشد. با این رویکرد، "شکستن در چهارده قطعه ی نو برای رؤیا و عروسی و مرگ" از رضا براهنی چندصدایی تلقی نخواهد شد چراکه در آن، سنت در شکل منفی و سیاستگذاری شدهای رخ مینماید و واضحا چون نیروی بازدارنده جلوه میکند. حال اینکه "شکستن در چهارده قطعه ی نو برای رؤیا و عروسی و مرگ"، شعری پلیفونیک است، شکی وارد نیست اما مسئلهی اصلی بر سر اتخاذ رویکرد صحیح برای شناسایی این امر است. در این میان نکتهای که همواره چون نیروی مانعی دهان بازمیکند، این است که بدین طریق آیا شعر چندصدایی ممکن خواهد بود؟ در رویکردهای مختلف، چندصدایی بودنِ متن به راحتی نقض میشود چراکه همواره به طریقی میتوان چندصدایی بودگی یک شعر را مورد تردید قرار داد و این اتفاق تا آنجا ادامه مییابد که  گمان خواهیم برد چیزی به اسم شعری پلیفونیک عملا ممکن نیست! پس برای رسیدن به قطعیت در مسئله، باید جزئینگری را کنار گذاشت و رویکردی به غیر از رویکرد اتخاذی را مورد فراموشی قرار داد! در رویکردی کلینگرانه، قادر خواهیم بود طرف دومی که تناقض ایجاد میکند را طرد کنیم و روایتی منحصر به فرد بدست دهیم.

  احسام سلطانی در کتاب "حافظه و دیگری" شاید برای نخستین بار دست به نظریه پردازی مفهوم چندصدایی میزند و رویکردی زمانمند را در بررسی پلیفونیک بودگی متن ارائه میکند: بازشناسی نوع جدیدی از گفتگو. گفتگویی که سلطانی بازتعریف می‏کند، گفتگو میان زمانهای مختلف است. جامعه ما همواره درگیر گذشته (امر تاریخی) بوده و آینده را این همان با گذشته تلقی میکند و اساسا چیزی به نام "انتقال تجربه" و همچنین "نوستالژی" نیز از نتایج همین رویکرد است. استبداد آثار ادبی در ارائه معنا با ورود یک دیگریِ مستقل به متنیت، منحط خواهد شد و در مثالی که سلطانی ارائه میکند، دیگری، آینده است؛ آیندهای که در برابر گذشته میایستد و بازدارندگی ذهنیت سادیستیک گذشتهنگر را نفی میکند. به طور کلی این کتاب به نقش حافظه در شعر معاصر میپردازد و چگونگی نخستین ورود دیگری را به شعر فارسی مشخص میکند.





نوع مطلب :
برچسب ها : چیستیِ شعر چندصدایی، حافظه و دیگری، احسام سلطانی، امیرحسین بریمانی،
لینک های مرتبط :