تبلیغات
مجله سوگواران ژولیده - مطالب ابر وندا جلیلی
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ :
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
مجله سوگواران ژولیده
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
سه شنبه 31 فروردین 1395 :: نویسنده :

«رد گم»؛ پدر ادبیات مدرن آمریكای لاتین

وندا جلیلی
-

یکم: «رد گم» روایتی است ادیبانه درباره‌ زمان، فرهنگ و مسائل اجتماع امروز، تعقیب داستانی بلند با محتوای سیاسی و انسان‌شناسی است كه تصویرسازی‌های بسیار قوی سینمایی و فرم سونات موسیقی دارد و هم‌چون دیگر آثار مهم کارپانتیه - «قرن روشنفكری»، «قلمرو این عالم» و «كنسرت باروك»- پر است از تشابهات فراوان: حفظ روایت در محدوده مرزهای واقعیت و در عین حال واقعیت را تا حد «جادویی» پیش‌بردن، فرار بی‌وقفه و بی‌پروای نویسنده از هر گونه تابو و كنفورمیسم، سلامت بی‌مانند نثر و روایت و قدرت و استحكام كلام، پرداختن به فضاسازی‌های بومی پرخاطره، معماری، تقابل نسل‌ها، كشمكش‌های درونی شخصیت‌ها و تلاش‌شان برای رستگاری در جهان خاكی و، شاید مهم‌تر از همه، ماهیت موسیقایی و شاعرانگی این آثار. احتمالا نقطه اوج این گرایش‌های كارپانتیه، مهم‌ترین لحظه شكوفایی هوش و استعدادهای بی‌نظیر نویسندگی او و دانش بسیار گسترده‌اش در زمینه‌های مختلف، نتیجه آموخته‌های سفرهای مختلفش و تجربیات فراوانی كه گذراند، رمان «رد گم» است. كارپانتیه در «رد گم» چنان وحدتی از نثر و روایت و فرم می‌آفریند كه، به اعتقاد نویسندگان و منتقدان برجسته ادبیات قرن بیستم، موجب می‌شود این كتاب بی‌درنگ به یكی از قله‌های ادبیات مدرن و یكی از آثار كلاسیك و ماندگار ادبیات جهان تبدیل شود. «رد گم»، مانند شخصیت خود كارپانتیه، حاصل اجتماع فرهنگ‌های مختلف است. كارپانتیه پدرومادری فرانسوی و روس‌تبار داشت و در كوبا پرورش یافت. خیلی زود به پاریس رفت، با سورئالیست‌ها هم‌نشین شد و با شاعرانی از قبیل لوركا و رافائل آلبرتی طرح دوستی ریخت، بعد دوباره به كوبا برگشت، به ونزوئلا رفت و مدتی در سرزمین‌های بكر و اعماق جنگل‌ها زندگی كرد (كه پیش‌زمینه تحریر «رد گم» شد) و پس از پیروزی انقلاب كوبا و سقوط دیكتاتوری باز به كوبا برگشت و سرانجام در مقام رایزن فرهنگی دولت جدید به پاریس رفت و تا پایان عمر در پاریس ماند. شخصیت اصلی رد گم نیز، كه شباهت‌هایی به خود كارپانتیه دارد، تجربیاتی از این‌دست داشته است. پدر آلمانی‌اش به آمریكای لاتین و سپس به ایالات متحده آمریكا رفته است (البته كارپانتیه بدون نام بردن از این كشور، این موضوع را بر خواننده روشن می‌كند) . خود شخصیت پس از مرگ پدرش و طبق آن‌چه از او در تعریف از فرهنگ اروپا شنیده، به اروپا رفته و پس از مشاهده واقعیت اروپا، دل‌سرد به آمریكا برگشته است و بعد، به‌تصادف، جهت انجام ماموریتی به آمریكای لاتین برمی‌گردد و داستان كتاب اتفاق می‌افتد. چنان شخصیتی، هرچند مانند خود كارپانتیه از تاریخ و علوم اجتماعی آمریكای لاتین باخبر نیست، اما به‌واسطه دانش و تجربیات فراوان، با دقت و توجه به اطراف خود نگاه می‌كند، مقایسه‌هایی ذهنی ترتیب می‌دهد، دوران كودكی‌اش كه در این نواحی گذشته در ذهنش زنده می‌شود و تولدی دوباره را تجربه می‌كند كه موضوعات گنگ فراوانی را كه در سال‌های پس از بلوغ مایه عذاب او شده بر او روشن می‌كند.

دوم: «رد گم» پرماجراترین رمان كارپانتیه است و كشش داستانی كم‌نظیری دارد. به موضوع زمان می‌پردازد و دستاوردها و ازدست‌رفته‌های زمان معاصر را به ترازوی وجدان شخصیت اول، و نیز خواننده كتاب، می‌سپارد. در نگاه اول فرم ظاهری كتاب به خاطره‌نویسی شبیه است، اما خواننده دقیق‌تر متوجه می‌شود تاریخ‌گذاری‌های نویسنده در ابتدای هر بخش، كه در بخش‌هایی نیز وجود ندارد، درواقع بخشی از فرم كتاب است و به ظرافتی بسیار هوشمندانه دو مساله زمان و تقویم را، مثل تاروپود بافته تاریخ، از هم جدا می‌كند. زمان روایت كتاب نیز از جمله ابزارهای فرمی نویسنده است. كارپانتیه به‌تناوب از زمان‌های گذشته و حال استفاده می‌كند و كتاب را به دو بخش عمده تقسیم می‌كند كه اولی به گذشته و دومی به حال روایت می‌شود و با استفاده از یك تكنیك صفحه‌آرایی، وسط‌چین‌كردن نخستین بند بخش دوم، پلی میان گذشته و حال می‌زند. نسخه انگلیسی كتاب نیز جهت بهبود كیفیت ترجمه فارسی استفاده شد. در نسخه انگلیسی این ظرافت‌های مهم كتاب را حذف كرده‌اند؛ تمام روایت به زمان گذشته بیان می‌شود، نام كتاب را، با وجود مخالفت صریح كارپانتیه در مكاتباتش با ویراستاران كتاب و نام‌های دیگری كه به آنها پیشنهاد كرد، به صورت لفظ به لفظ به انگلیسی برگردانده‌اند و ضمنا یك تغییر بسیار مهم دیگر نیز در كتاب داده‌اند و پاراگراف‌بندی‌های كتاب را به شكل متعارفی درآورده‌اند. كارپانتیه كتاب را به روشی مدرنیستی و مبتنی بر تكنیك‌های موسیقی پاراگراف‌بندی كرده است. نسخه اسپانیایی (و پیرو آن ترجمه فارسی) پر است از پاراگراف‌های بسیار بلند و بسیار كوتاه كه با تكنیك‌هایی موسیقایی، از قبیل كادانس، متن را یك‌پارچه می‌كند. گاه یك پاراگراف پلی است كه پاراگراف‌های قبل و بعد را به هم متصل می‌كند و گاه چند پاراگراف پی‌درپی به جمله‌های موسیقایی شبیه است كه گرداگرد تم اصلی یك قطعه موسیقی (یعنی پاراگرافی بلند كه گاه چند صفحه ادامه دارد) پرورانده شود. احتمالا هدف ویراستاران نسخه انگلیسی ساده‌تر كردن و «خواننده‌پسندكردن» كتاب بوده است. این نسخه در میان ترجمه‌های متعدد كتاب با كم‌ترین اقبال روبه‌رو شد، هرچند هنوز هم پس از شصت سال پیوسته تجدید چاپ می‌شود.

سوم: رمان «رد گم» را پدر ادبیات مدرن آمریكای لاتین نامیده‌اند و منتقدان می‌گویند نمونه اولیه موضوعات محوری بسیاری آثار برجسته دوره شكوفایی ادبیات آمریكای لاتین كه پس از «رد گم» تحریر شد، در این كتاب مشهود است. نثر فاخر و كم‌نظیر كتاب، توصیف‌ها و صحنه‌آرایی‌های حیرت‌انگیز آن از مناظر طبیعی و روابط انسانی، فراز و فرودهای داستانی و لحظه‌های تكان‌دهنده كتاب و روش منحصربه‌فرد كارپانتیه در پیش بردن روایت كتاب در امتداد یك موضوع خارجی حقیقی یا خیالی، مستند یا داستانی، گزارش‌گونه یا هنری، مثلا پیش بردن روایت زندگی پدر شخصیت اول كتاب در امتداد نگاشت نوشتاری سمفونی نهم بتهوون، بازگویی بخشی از گذشته شخصیت اول در امتداد توصیف یك فیلم تبلیغاتی كه او برایش آهنگ‌سازی كرده و تقابل میان انقلاب بیرونی در خیابان‌های شهری در آمریكای لاتین و انقلاب درونی طبیعت و جانوران در ساختمان‌هایی كه به واسطه وضعیت انقلابی از امكانات و ماشین‌آلات محروم مانده است، موجب شده كتاب به یكی از مهم‌ترین آثار كانونی ادبیات قرن بیستم تبدیل شود؛ اما شاید یكی از مهم‌ترین وجوه كتاب این باشد كه كارپانتیه مسائلی را درباره جابه‌جایی‌های فرهنگی، بهره‌كشی ملاطفت‌آمیز و از بین‌رفتن سنت‌های هزاران‌ساله انسانی مطرح می‌كند كه یك دهه پس از انتشار كتاب توجه فیلسوفان و عالمان علوم اجتماعی را به خود جلب كرد.

*مترجم رمان «رد گم»





نوع مطلب :
برچسب ها : «رد گم»؛ پدر ادبیات مدرن آمریكای لاتین، وندا جلیلی، ادبیات مدرن آمریکای لاتین، رد گم،
لینک های مرتبط :