تبلیغات
مجله سوگواران ژولیده - مطالب ابر نئو لیبرالیسم
 
درباره وبلاگ




مدیر وبلاگ :
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
مجله سوگواران ژولیده
صفحه نخست             تماس با مدیر           پست الکترونیک               RSS                  ATOM
یکشنبه 12 اردیبهشت 1395 :: نویسنده :
چرا مشکل ما نئولیبرالیسم نیست؟
(بابک مینا)
-
تقلیل کل مشکلات موجود به سیطره «اقتصاد نئولیبرال» خطایی بزرگ است. به لحاظ روش‌شناختی این نگاه ریشه در اقتصادگرایی دارد. اقتصادگرایی چه در گونه راست‌گرا و چه در گونه‌ چپ‌گرایش اقتصاد را در مرکز جامعه می‌نهد. تفاوت این است که یکی اقتصاد را سرچشمه همه خیرها می‌داند دیگری آن را ریشه تمام شرور عالم.اما هر دو در نهایت به نگاهی سیاست‌زدوه می‌رسند، برای هر دو لیبرالیسم سیاسی ادامه منطقی لیبرالیسم اقتصادی است. اقتصادگرایی خودمختاری نسبی سیاست را ندیده می‌گیرد ومدام می‌خواهد سیاست دموکراتیک و غیردموکراتیک را با اقتصاد توضیح دهد. درست از این روست که برای مارکسیست‌ها فاشیسم ادامه سرمایه‌داری است و برای هایک فاشیسم ضدیت تام با خودانگیختگی بازار آزاد. برای هر دو فاشیسم در تحلیل نهایی نوعی حقیقت پنهان اقتصادی است: یکی این حقیقت را ضد سرمایه‌داری می‌داند و یکی دیگر شکل نهایی آن. اما برای آنها ماهیت سیاسی فاشیسم، نوع قدرتی که بر جامعه اعمال می‌کند مهم نیست. بی‌جهت نیست که هایک ، دولت رفاه و فاشیسم را در یک سبد جای می‌دهد: برای او تفاوت سیاسی دولت رفاه دموکراتیک با «دولت رفاه» هیتلر اهمیتی ندارد. آنچه مهم است ساختار اقتصادی است و ساختار اقتصادی این دو مشابه است. ایضا اقتصادگرایی مارکسیستی نیز تفاوت دموکراسی لیبرال انگلستان را با فلان کشور استبدادی که با نوعی اقتصاد سرمایه‌داری اداره می‌شود، کمرنگ می‌کند: هر دو جامعه‌ای سرمایه‌دار هستند، امر سیاسی ـ یعنی شکل تقسیم قدرت در جامعه ـ مسئله‌ای فرعی است. تحلیل‌های اقتصادگرا چه از نوع چپ و چه از نوع راست به سیاست‌کوری مبتلا هستند. امر سیاسی برای آنها یا دنباله اقتصاد است یا اهمیتی ندارد. چه کسی حکومت می‌کند؟ چگونه حکومت می‌کند؟ نظام حقوقی چگونه ساخته شده است و چه ویژگی‌هایی دارد؟ نهادهایی مانند ارتش، پلیس و غیره چگونه عمل می‌کنند؟ جامعه مدنی در کجای مناسبات سیاسی جای دارد؟ و ... اینها عمده ترین پرسش‌ها و مسائل سیاسی هستند که به طور نسبی دینامیسم مستقلی دارند و لزوما نتیجه علی ساختار اقتصادی نیستند. 
این درست است که در ایران در دو دهه اخیر اجرای بعضی سیاست‌های اقتصادی سرمایه‌سالار (من در به کار بردن لفظ نولیبرال تردیدهای جدی دارم.) ساختار اقتصادی کشور را دستخوش تحولی عمیق کرده است به طوری که آرایش طبقاتی جامعه ایران در آستانه تغییری نسبتا اساسی است. اما نکته‌ای که کم و بیش روشن است این است که این تغییر ساختاری نتیجه رشد طبیعی طبقه‌ای سرمایه‌دار از پایین نبوده است. درست برعکس طبقه‌ای نوکیسه و تازه‌وارد از بالا و اتفاقا با هدایتی سیاسی تشکیل شده است. ما در ایران با یک سرمایه‌داری لیبرال متعارف سروکار نداریم، با یک سرمایه‌داری انحصاری شبه‌دولتی سرو کار داریم که در نتیجه خصوصی‌سازی‌های ظاهری و مناقصه‌های تشریفاتی روز به روز قوی‌تر و زورمندتر شده است. این بخش شبه‌دولتی یا به قول تکنوکرات‌های جمهوری اسلامی «خصولتی» امروز بازارهای کلیدی اقتصاد ایران را در اختیار دارد. این نوع انحصار سیاسی/نظامی/اقتصادی نتیجه لیبرالیسم اقتصادی نیست. اتفاقا نتیجه خصوصی‌سازی‌ در فضایی کاملا انحصاری است. بخش خصوصی واقعی سهم اندکی از این واگذاری‌ها را برده است. بنابراین اتفاقا این سیاست استبدادی و ضددموکراتیک است که در ایران این ساختار اقتصادی شبه دولتی و رازآمیز را آفریده است و نه بالعکس. انحصار سیاسی به انحصار اقتصادی نیز بدل شده است. نام این وضعیت هرچه هست، قطعا «نئولیبرالیسم» نیست. 
مسئله اصلی ما همچنان سیاسی است. حتی برای حرکت به سوی دولت رفاه ملی نیز نیاز به دموکراسی داریم. ضمن اینکه دولت رفاه به خودی خود خوب یا بد نیست، وگرنه آلمان نازی دهه سی یک دولت رفاه بود. مسائل سیاسی بر مسائل اقتصادی به طور نسبی اولویت دارند و پرداختن به اقتصاد و نقد سیاست‌های اقصادی سرمایه‌سالار تنها زمانی می‌تواند مفید باشد که به عنوان مکمل سیاستی دموکراتیک و ضداستبدادی عمل کند. اقتصادگرایی یا فرهنگ‌گرایی هر دو به یک اندازه سیاست‌زدوده‌ هستند. اما نقد اقتصادی و نقد فرهنگی اگر به عنوان بازوهای نقدی سیاسی عمل کنند می‌توانند بسیار موثر و راهگشا باشند. 
مشکل اصلی ما سیطره لیبرالیسم اقتصادی نیست. دشمن اصلی ما «لیبرال‌ها» نیستند. تحلیل‌های اقتصادگرا ما را می‌توانند به جهت‌گیری سیاسی یکسره اشتباهی بیندارد.




نوع مطلب :
برچسب ها : چرا مشکل ما نئولیبرالیسم نیست؟ (بابک مینا)، بابک مینا، نئولیبرالیسم، نئو لیبرالیسم،
لینک های مرتبط :